حسن حسين زاده شانه چى
334
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
اماميه ، كتابهايى در اين باب به رشتهء تحرير درآوردند كه پيشتر به آنها اشاره گرديد . در اين عصر نيز باتوجه به حساسيت اين موضوع ، كتابهاى چندى تأليف شد . از اولين اين آثار كتاب الغيبه عبد اللّه بن جعفر حميرى است « 1 » كه نجاشى از آن با عنوان الغيبة و الحيره نام برده است . « 2 » سلامة بن محمد ( م 339 ق ) ، كتاب خود را با عنوانى مشابه ، كتاب الغيبه و كشف الحيره ناميد . « 3 » تأليف كتابهايى از اين قبيل ، حاكى از دشوارى مسأله امامت در اين عصر است و هدف از تأليف آنها رفع اين مشكل و ايجاد آگاهى كامل نسبت به موضوع امامت بود . از مهمترين كتابها در موضوع غيبت ، كتاب الامامة و التبصرة من الحيره نوشتهء ابن بابويه قمى است . وى در اين كتاب ، ضمن بررسى مسألهء امامت و تأكيد بر ضرورت وجود امام در هر زمان ، درصدد ردّ و ابطال عقايد فرقههاى مختلف شيعه ، مثل واقفيه در باب غيبت برآمده و در نهايت ، به منظور اثبات امامت حضرت مهدى و غيبت وى ، به نقل روايات مربوطه پرداخته است . از آنجايىكه ابن بابويه خود محدث بود ، كتاب او كتابى روايى مىباشد كه آنرا به ذكر روايات در ابواب مختلف موردنظر اختصاص داده است . « 4 » از كتابهاى ديگر در همين موضوع ، بايد به نوشتهء على بن محمد رازى ، معروف به علان كلينى ، با نام اخبار 9 القائم اشاره كرد . « 5 » چنانكه از نام كتاب پيداست ، وى گزارشهايى را دربارهء امام دوازدهم در كتابش گردآورده بود كه بهطور قطع به مسألهء غيبت هم اشاره داشت . نكتهاى كه كتاب و اطلاعات او را از اهميت بيشترى برخوردار مىسازد ، اين است كه وى از طريق مكاتبه با امام عليه السّلام در ارتباط بود . « 6 » يكى از عالمان موثق شيعه در
--> ( 1 ) . طوسى ، الفهرست ، ص 168 . ( 2 ) . نجاشى ، رجال ، ص 219 . ( 3 ) . همان ، ص 192 . ( 4 ) . ر . ك : ابن بابويه ، الامامة و التبصرة فى الحيره . ( 5 ) . نجاشى ، همان ، ص 261 . ( 6 ) . همان .